Teatr jako przestrzeń zmiany. Relacja zamiast reprezentacji
Bez nadmiaru teorii i bez zamykania się w branżowej bańce. Za to z konkretem, doświadczeniem i pytaniami, które mają znaczenie tu i teraz.
Konferencja organizowana 14-15 maja przez Teatr Zagłębia w Zagłębiowskiej Mediatece stawia w centrum jedno zasadnicze pytanie: czy teatr może realnie wpływać na to, jak zmieniają się nasze miasta i społeczności? I nie szuka odpowiedzi w teorii, ale w praktyce. W działaniach, projektach i decyzjach, które mają realne konsekwencje. „Interesuje nas teatr, który działa – w mieście, w relacjach, w codzienności. Nie chcemy rozmawiać o ideach w oderwaniu od rzeczywistości, tylko o tym, co faktycznie zmienia sposób, w jaki funkcjonują ludzie i wspólnoty” – podkreśla dr Iwona Woźniak, dyrektorka Teatru Zagłębia i pomysłodawczyni konferencji.
Transformacja przez kulturę – na pierwszy rzut. Czy teatr może być narzędziem zmiany, a nie tylko jej komentarzem?
Pierwszy panel konferencji postawi to pytanie wprost i poszuka na nie odpowiedzi w konkretnych przykładach. Rozmowa dotyczyć będzie roli kultury jako narzędzia transformacji społecznej od wzmacniania lokalnych wspólnot, przez budowanie tożsamości, po rozwój kapitału społecznego. Uczestnicy przyjrzą się projektom, które angażują mieszkańców nie jako widzów, ale jako współtwórców oraz praktykom artystycznym zakorzenionym w realnym kontekście lokalnym i regionalnym. Kluczowe będzie także pytanie o warunki, jakie muszą zostać spełnione, by teatr mógł być aktywnym uczestnikiem zmiany. Panel poprowadzi dr hab. Dariusz Kosiński, prof. UJ. W dyskusji udział wezmą: Seb Majewski – reżyser i dyrektor teatru w Wałbrzychu, dr hab. Tomasz Plata – redaktor naczelny miesięcznika „Teatr” i Anna Galas-Kosil – zastępczyni dyrektorki Instytutu Teatralnego.
Infrastruktura dla kultury – bez ściemy o „murach”. Czy teatr może być dostępny, jeśli jego przestrzeń tego nie umożliwia?
Drugi panel zejdzie na poziom bardzo konkretny, czyli infrastruktury, architektury i decyzji, które wpływają na to, kto i w jaki sposób uczestniczy w kulturze. To będzie rozmowa o tym, jak projektować instytucje, żeby były rzeczywiście otwarte – a nie tylko deklaratywnie dostępne. Uczestnicy podejmą temat relacji między przestrzenią a użytkownikiem, funkcjonalnością a wizją, dostępnością a ambicją. Panel poprowadzi Anna Dudzińska (Program III Polskiego Radia), a w dyskusji udział wezmą: Aleksandra Grabowska – ekspertka od projektowania doświadczeń odbiorców, prof. Romuald Loegler – architekt, laureat Honorowej Nagrody SARP i Ewa Gołębiowska – działaczka kultury, inicjatorka i współtwórczyni pierwszego w Polsce regionalnego ośrodka designu – Zamku Cieszyn i jego wieloletnia dyrektorka.
„Nie ma relacyjnego teatru bez dostępnej przestrzeni. Infrastruktura to nie tło, to warunek uczestnictwa” – podkreśla Iwona Woźniak. I już wiadomo, skąd w konferencji właśnie taki dobór tematów.
Action w kulturze – kiedy teatr wychodzi poza scenę. Co się dzieje, kiedy teatr przestaje być miejscem, a zaczyna być działaniem?
Ten panel skupi się na praktykach, które wchodzą w przestrzeń społeczną i podejmują realną interwencję. „Interesuje nas teatr, który nie tylko reaguje, ale działa. Taki, który wchodzi w rzeczywistość i zaczyna ją współtworzyć” – mówi Iwona Woźniak. Toteż uczestnicy przyjrzą się działaniom performatywnym, które nie tylko opisują rzeczywistość, ale próbują ją zmieniać. Istotnym wątkiem będzie także kontekst – pamięć, historia i lokalność, które wpływają na sens i skuteczność takich działań. Panel poprowadzi dr hab. Beata Popczyk-Szczęsna, prof. UŚ, a rozmawiać z nią będą: dr hab. Dorota Fox, prof. UŚ, Janusz Legoń (Instytut Teatralny) i Jacek Jabrzyk – reżyser i zastępca dyrektorki Teatru Zagłębia.
Edukacja w kulturze, czyli więcej niż warsztaty. Czy edukacja może zmieniać sposób funkcjonowania miasta?
Ostatni panel pokaże edukację jako narzędzie budowania relacji i zaangażowania społecznego. „Edukacja w kulturze to dziś jedno z najważniejszych narzędzi budowania relacji. To od niej zaczyna się realne uczestnictwo” – podkreśla Iwona Woźniak. Zatem będzie to rozmowa o projektach, które nie kończą się na przekazywaniu wiedzy, ale uruchamiają procesy. Wzmacniają kompetencje, sprawczość i uczestnictwo mieszkańców.
Panel poprowadzi kulturoznawczyni i pedagożka teatru Agata Kędzia. A rozmawiać z nią będą: Daniel Stachuła – twórca społecznego centrum Fyrtel Główna, Hanna Kostrzewska – badaczka sektora kultury i Katarzyna Michalska – kierowniczka Pałacu w Miechowicach.
Konferencja w Zagłębiowskiej Mediatece to dwa dni rozmów o teatrze jako praktyce społecznej – nie zamkniętej w instytucji, ale działającej w relacjach, przestrzeni i codzienności. „A skoro w maju, na konferencji porozmawiamy o tym, czy teatr może wpływać na rzeczywistość, to w czerwcu – podczas Festiwalu – sprawdzimy to w praktyce” – dodaje dyrektorka teatru.
Wydarzeniem towarzyszącym konferencji będzie spektakl „Ziemia obiecana” (Bank Sztuki, 15 maja, godz. 15:30). Zapisy: https://teatrzaglebia.pl/konferencja-teatr-jako-przestrzen-zmiany-relacja-zamiast-reprezentacji-2/
Partnerem konferencji jest Zagłębiowska Mediateka Projekt współfinansowany w ramach programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027 (Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji), Działanie FESL.10.24 – Włączenie społeczne.
