Janusz Maszczyk: Randez vous z każdą władzą – czyli krótka historia pogońskiej Szkoły Realnej

****

Początkowo szkoły realne w królestwie Polskim zgodnie z reformą ministra oświaty Dmitrija Tołstoja (1871 r.) miały być tylko zawodowymi szkołami przygotowującymi młodzież do „wyższych studiów specjalnych”. Tak ten temat o placówkach oświatowych ocenia większość historyków. Jednak pod koniec XIX w. uzyskały też charakter szkół ogólnokształcących. Uczniami takich szkół mogli więc być chłopcy bez różnicy wyznań i narodowości. Zobowiązani tylko byli do ukończenia zarówno wstępnego kursu elementarnego jak i zdania egzaminu oraz wniesienia też stosownej opłaty wpisowej. Bardzo cennym źródłem w pogłębieniu wiodącego tematu oprócz pozyskanej pokoleniowej wiedzy rodzinnej jest też dostępna nawet w sprzedaży internetowej publikacja książkowa: „Księga Pamiątkowa wydana z okazji 75 – lecia Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Sosnowcu, wydanie Sosnowiec 1969” i druga publikacja o tym samym tytule tylko opracowana z okazji 90 – lecia tej samej placówki oświatowej, ale wydana już w 1984 roku. Autor w dalszej części więc tego artykułu ilekroć się będzie tylko powoływał na zawarte w nich oryginalne ciekawe cytaty, to będzie w stosunku do pierwszej z 1969 roku publikacji używał skrótów; – „K.P. 1969 i s.”, a w drugim przypadku : – „K.P. 1984, s.”(przyp. autora:- literka „s.” będzie oznaczała kolejną stronę).

[Źródło: – www.WikiZaglebie.pl Wg Autora – powyżej fragment wsi pogońskiej. Widoczna bryła budowlana to Realnoje Uczyliszcze (Gimnazjum Realne). Zdjęcie wykonano od dawnej klepiskowej jeszcze wtedy drogi zwanej – Dytlowskaja (obecna ul. St. Żeromskiego).]

Podobno – jak to wynika ze wspomnień – Henryk Dietel ufundował pierwszą w Zagłębiu Dąbrowskim Szkołę Realną „bogacąc się niepomiernie pod berłem carów rosyjskich. H. Dietel dążył do uzyskania rosyjskiego szlachectwa, które by mu otworzyło drogę do przywilejów i kapitalistycznej ekspansji. W tym celu wiele budował, przekazywał uroczyście oddane obiekty i dążył systematycznie do realizacji wytyczonego celu”. Koniec cytatu z K.P. 1969, s. 8. Z chwilą więc jej tylko wybudowania stała się typową jak na owe czasy rosyjską, a nie polską szkołą. Co do tego tylko stwierdzenia nikt kto poważnie i zgodnie z faktami interesuje się historią polski nie powinien więc mieć odmiennego zdania. Wszyscy więc uczniowie z tej szkoły tak jak w całym cesarstwie rosyjskim obowiązkowo musieli być odziani tylko w rosyjskie czarne mundurki szkolne, paski skórzane z klamrą i czapki z widocznymi na otoku literami S.P.Y., bo oficjalna nazwa tej szkoły brzmiała „Sosnowieckoje Riealnoje Ucziliszcze”(Gimnazjum Realne). Językiem wykładowym był wyłącznie tylko język rosyjski. Używanie przez uczniów języka polskiego na terenie szkoły było kategorycznie zabronione. Identycznie zakaz dotyczył też zatrudnionych tam innych pracowników i to zarówno pedagogicznych jak i nawet administracyjnych. Podobno – jak wspominał to mój ojciec rodowity mieszkaniec z pogońskiego „Wygwizdowa” (urodzony w 1897 r.), co również potwierdzali też moi z Pogoni wujkowie – to w języku rosyjskim próbowano również uczyć religii i to wszystkie dzieci ze Szkoły Realnej. Z kolei kolejni woźni z tej pięknej architektonicznie szkoły, zwani przez uczniów „pedlowie”, mieli nawet prawo karać aresztem tych uczniów, którzy rozmawiali w szkole po polsku.

Może jako ciekawostkę podam, że podobną Szkołę Realną w Królestwie Polskim w Łowiczu, w dzisiejszej dzielnicy Włocławka, ukończył też Anton Iwanowicz Denikin – przyszły rosyjski oficer, generał Armii Imperium Rosyjskiego. W Łowiczu się nie tylko się urodził (matka Polka, a ojciec Rosjanin), ale spędził tam też całą swoją młodość. Zresztą Anton Iwanowicz Denikin w swych opublikowanych wspomnieniach pisze ze szczerą uczciwością, że uczęszczał do rosyjskiej szkoły, a polskie okoliczne tereny ze swego dzieciństwa traktował zupełnie normalnie, czyli jako zachodnie kresy wielkiego cesarstwa rosyjskiego.

W pogońskiej Szkole Realnej „ze strony władz szkolnych była wyraźna tendencja do rusyfikacji uczniów, szczególnie w początkowym okresie szkoły”. Koniec cytatu z K.P. 1969, s.11. Czym się więc jednak objawiała?… Ano tym, że w czasie każdej uroczystości szkolnej wszelkie pieśni i hymn: śpiewano wyłącznie tylko po rosyjsku. Przy akompaniamencie orkiestry grano też i śpiewano wojskowe rosyjskie marsze i „pieśni ‘patriotyczne’ np. o ‘sławie ruskiej grzmiącej od Amura do Dniepra’ i ludowe pieśni rosyjskie”. Koniec cytatu z K.P. 1969, s.11. Za czasów carskich do szkoły realnej garnęli się też Polacy, gdyż ukończenie 7 klas Riealnoje Ucziliszcze (Gimnazjum Realnego), dawało uprawnienia do ubiegania się na wyższe uczelnie. Oczywiście nastroje patriotyczne wśród polskich uczniów kształtowały się wówczas różnie w zależności od aktualnej sytuacji politycznej, osobowości ucznia oraz przekonań politycznych jego najbliższej rodziny, o czym więcej za chwilę. Większość personelu nauczycielskiego w tej placówce nie miała jednak swych narodowych korzeni polskich. Głównie byli to przyjezdni Rosjanie i Niemcy, o czym może świadczyć pozyskany z Wiki Zagłębie poniższy wykaz kadry szkolnej. Ich stosunek do uczniów – jak to opisują byli absolwenci, m.in. w K.P. 1969, s. 65 – „prezentował się różnie”. Nie wszyscy – jak to wynika ze wspomnień byłych absolwentów – byli jednak wilkami wobec polskich uczniów. Niektórzy bowiem byli też ludzcy, co nie oznacza, że pragnęli, czy tolerowali, lub wręcz nawet popierali wszelkie marzenia uczniów o mowie ojczystej i wolnej, niepodległej oraz suwerennej Polsce.

Kadra Szkoły Realnej – 1898/1899

  • Dyrektor – Radca Stanu E.G. Chołodowski
  • Inspektor – Radca Stanu W.T. Sokołow
  • Nauczyciel religii prawosławnej – O. Joan Wasiliewicz Lewickij
  • Nauczyciel religii rzymskokatolickiej – ksiądz Władysław Musielewicz
  • Nauczyciel religii ewangelickiej – pastor Ernest Uthke
  • Nauczyciel religii mojżeszowej – N.S. Rieder
  • Nauczyciel języka rosyjskiego i geografii – W.F. Trockij
  • Nauczyciel matematyki – Radca Kolegialny A.P. Parenawo
  • Nauczyciel historii naturalnej i fizyki – T.P. Szak
  • Nauczyciel języka niemieckiego – H.H. Dietel
  • Nauczyciel języka niemieckiego – P.A. Reichwald
  • Nauczyciel języka francuskiego – L.S. Pliume
  • Nauczyciel języka francuskiego – E.F. Breton
  • Nauczyciel języka polskiego – K.W. Zieliński
  • Nauczyciel rysunków – A. G. Mołodienkow
  • Doktor szkolny – Jakub Henryk Neufeld
  • Sekretarz – Aleksandr Konstantinowicz Kalisskij

Kadra Szkoły Realnej 1899/1900

  • Dyrektor – Radca Stanu E.N. Pfeifer
  • Inspektor – Radca Stanu S. Ignatienko
  • Nauczyciel religii prawosławnej – O. Joan Wasiliewicz Lewickij
  • Nauczyciel religii rzymskokatolickiej – ksiądz Władysław Musielewicz
  • Nauczyciel religii ewangelickiej – pastor Ernest Uthke
  • Nauczyciel religii mojżeszowej – N.S. Rieder
  • Nauczyciel języka rosyjskiego i historii – W.F. Trockij
  • Nauczyciel języka rosyjskiego i historii – M. Kriżanowskij
  • Nauczyciel języka rosyjskiego i historii – S. Ignatienko
  • Nauczyciel języka rosyjskiego i historii – Radca Stanu W.F. Trockij (Inspektor)
  • Nauczyciel języka rosyjskiego i geografii – W.F. Trockij
  • Nauczyciel matematyki i fizyki – Radca Kolegialny A.P. Parenawo
  • Nauczyciel matematyki i fizyki – A. Dmochowskij
  • Nauczyciel matematyki i fizyki – C. Uthke
  • Nauczyciel kosmografii – Radca Stanu E.N. Pfeifer (Dyrektor)
  • Nauczyciel historii naturalnej i fizyki – T.P. Szak
  • Nauczyciel języka niemieckiego – H.H. Dietel
  • Nauczyciel języka niemieckiego – P.A. Reichwald
  • Nauczyciel języka niemieckiego – R. Brejksz
  • Nauczyciel języka francuskiego – L.S. Pliume
  • Nauczyciel języka francuskiego – E.F. Breton
  • Nauczyciel języka polskiego – K.W. Zieliński
  • Nauczyciel rysunków – A. G. Mołodienkow
  • Nauczyciel śpiewu i muzyki – P. Zabrocki

Pomocnicy gospodarzy klasowych:

  • Nauczyciel języka niemieckiego i kaligrafii – P. Primo
  • Nauczyciel gimnastyki – A. Frytz
  • Nauczyciel rysunków – W. Honet
  • Nauczyciel kaligrafii – W. Rozankin
  • Doktor szkolny – Jakub Henryk Neufeld
  • Lekarz Dentysta – M. Goldberg
  • Sekretarz – Aleksandr Konstantinowicz Kalisskij

****

Strony: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Bear