Janusz Maszczyk: Randez vous z każdą władzą – czyli krótka historia pogońskiej Szkoły Realnej

Od 1925 roku jest wiceprzewodniczącym rady miasta Sosnowca. W 1927 roku jest jednym ze współzałożycieli Robotniczego Klubu Sportowego „Zagłębie” w Dąbrowie Górniczej. Od 1932, aż do września 1939 roku pełni funkcję kierownika Wydziału Komunalnego w Dąbrowie Górniczej. Jak wspomina mój brat Wiesław Maszczyk: – „gdy byłem w latach 50. XX wieku dyrektorem naczelnym w Miejskim Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej w Dąbrowie Górniczej, to odniosłem nieodparte wrażenie, że „Cezary Uthke jest postacią nie tylko znaną w intelektualnym środowisku tego miasta, ale jest wspominany też z ogromną sympatią i nieukrywaną nostalgią. A były to przecież nietolerancyjne lata, gdyż PPS – WRN wykreślono całkowicie z pamięci Polaków, a stosowano z premedytacją zakłamane skróty pojęciowe operując tylko nazwą PPS, lub PPS – GL, sugerujące komunistyczne pochodzenie tej partii. Nie mówiąc już o tym, że żołnierzy z Armii Krajowej określano też wtedy wrogo i ironicznie „zaplutymi karłami sanacji”.

W 1939 roku po zajęciu przez III Rzeszę i Związek Sowiecki terytorium II Rzeczypospolitej przedwojenna Polska Partia Socjalistyczna przechodzi do podziemia i przyjmuje kryptonim PPS – Wolność – Równość – Niepodległość (PPS – WRN). Natomiast zagraniczna PPS, będąca przy rządzie polskim na uchodźstwie, dalej będzie oficjalnie funkcjonowała jako PPS. Równocześnie PPS – WRN podejmuje akcję organizowania grup dywersyjnych pod nazwą „Okrzeja – Odra”. Gestapo już wkrótce jednak wpada na trop i wykrywa skład materiałów wybuchowych w Kasie Bratniej w Sosnowcu. W wyniku tego zostaje aresztowany Kazimierz Laskowski jeden z czołowych sosnowieckich działaczy PPS – WRN. Natomiast Cezary Uthke zaciera za sobą ślady i przekracza granicę Generalnej Guberni.

Już wkrótce kpt. Cezary Uthke zostaje mianowany dowódcą brygady Gwardii Ludowej PPS – WRN. Jest też członkiem Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS – WRN Zagłębia Dąbrowskiego. Od 1940 roku pełni też funkcję dowódcy składającej się z czterech pułków Brygady Zagłębiowskiej Gwardii Ludowej PPS – WRN o kryptonimie „Surowiec”. W 1942 roku w rejonie Okradzinowa opodal rzeki Czarnej Przemszy dokonuje przeglądu dwóch pułków określanych jako „Surowiec”. Jak wspomina Komendant Śląskiego Okręgu AK Zygmunt Walter Janke: – „Na jej prawym brzegu rozlokował się pułk sosnowiecki, na lewym olkuski”. W źródłach pisemnych istnieją pewne nieścisłości. Bowiem wg Wikipedii Cezary Uthke jest określany jako dowódca czterech pułków Brygady Zagłębiowskiej Gwardii Ludowej PPS – WRN. Natomiast Juliusz Niekrasz, „Z dziejów AK na Śląsku” , Warszawa 1985, s.141 – twierdzi, że Cezary Uthke był dowódcą tylko trzech kompani: – „w baonie określano je jako pierwsza „Twardego”, jako druga „Hardego”, a jako trzecia „Boruty”. Koniec cytatu.

W 1941 roku organizuje w Dąbrowie Górniczej tajny samorząd. Wg Wikipedii pełni też funkcję trzeciego zastępcy komendanta Związku Odwetu na Śląsku, w Zagłębiu i w Niemczech. Od marca 1943 roku jest szefem Wydziału Wojskowego w Sztabie Śląskiego Okręgu AK z nominacją na stopień majora Armii Krajowej. Latem 1943 roku w wyniku odtwarzania Wojska Polskiego baon partyzancki „Surowiec” otrzymał nazwę: – Oddział Rozpoznawczy 23 Śląskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej (OR 23 DP – AK).

Istnieją pewne rozbieżności, gdyż wg Wikipedii Cezary Uthke już od 1943 roku został „mianowany na zastępcę dowódcy Śląskiego Okręgu AK”. Koniec cytatu. Natomiast Komendant Śląskiego Okręgu AK pułkownik Zygmunt Walter Janke w książce „W Armii Krajowej na Śląsku” (Katowice 1986, s.202) pisze następująco: – „Przewidywałem go (przyp.autora: Cezarego Uthke) później na swego zastępcę. Niestety, nie doszło do tego. Mjr. Uthke został wcześniej aresztowany przez Niemców”. Konic cytatu. Gdzie więc tkwi błąd?…

Cezary Uthke został aresztowany 15 grudnia 1943 i odwieziony do obozu w Mysłowicach. Co do tej daty w zasadzie wszyscy są zgodni. Natomiast w źródłach pisemnych występują już różnice dotyczące daty jego śmierci. Wg Wikipedii w dniu 26 maja 1944 roku skazany zostaje przez niemiecki sąd doraźny na śmierć. Wyrok wykonano tego samego dnia w KL Auschwitz. Natomiast wg- Jadwigi Brytusowej i Aleksego Bienia (Jadwiga Brytusowa, Aleksy Bień, „O Cezarym Uthke, 1946/1959) został stracony w Auschwitz 29 maja 1944 roku; poniżej opis:

Dnia 15 grudnia 1943 r. został aresztowany i odwieziony do obozu w Mysłowicach, tam nieludzko pobity, wrzucony do bunkra, gdzie przebywał cały tydzień. Następnie przebywał w celi nr 1 do chwili, gdy na skutek sformowania, się ogromnego ropnia na szyi przeniesiony został na izbę chorych. Po wyzdrowieniu skierowany na salę nr 2, tam przebywa do maja i w tymże miesiącu zostaje wywieziony do obozu oświęcimskiego. Dnia 23 czerwca 1944 r. rodzina jego została powiadomiona przez policję, że Cezary Uthke za zdradę stanu został dnia 25 maja 1944 r. skazany na śmierć i dnia 29 maja wyrok wykonano”.

Mjr Cezary Uthke został odznaczony przez gen. Władysława Sikorskiego Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari oraz Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Jego imieniem została też nazwana jedna z ulic Dąbrowy Górniczej. W Sosnowcu jednak ten Wielki Polski Bohater i na Pogoni uczeń Szkoły Realnej jest postacią zdecydowanej większości mieszkańców absolutnie nieznaną.

4Józef Piłsudski, „Pisma zbiorowe”, tom 1, Warszawa 1937, s. 208

„Apuchtin – od 1879 do lutego 1897 kurator warszawskiego okręgu naukowego, odznaczający się w swej działalności rusyfikatorskiej na polu szkolnictwa w Królestwie Polskim skrajnym fanatyzmem polakożerczym”…

-wg Wikipedii:

„Aleksandr Lwowicz Apuchtin, ros. Александр Львович Апухтин (1822-1903) – rosyjski kurator warszawskiego okręgu szkolnego (ros.попечитель Варшавского учебного округаpopieczitiel warszawskowo uczebnowo okruga) w latach 18791897, od 1896 tajny radca dworu, od 1897 senator. Twórca zrusyfikowanego systemu szkolnictwa w Królestwie Polskim, opartego na reformie programów szkolnych, wprowadzeniu nowych podręczników (m.in. osławiony podręcznik do historii Dmitrija Iłowajskiego), systemu donosów i szpiclowania uczniów, będącego podstawą systemu policyjnego w szkołach.

Apuchtinowski system oświatowy miał stworzyć człowieka lękliwego wobec władzy i identyfikującego się z carską Rosją i jej kulturą. Od 1885 roku w języku polskim wykładano wyłącznie religię. Apuchtin przyczynił się do spadku liczby szkół, upadku kultury polskiej w Kongresówce i wzrostu analfabetyzmu. Od jego nazwiska wywodzi się określenie noc apuchtinowska. Do jego ulubionych powiedzeń należało zdanie, że dzięki jego rządom szkolnym ‘matka Polka zawodzić będzie nad kołyską dziecka rosyjską piosenką’….[…]…. Wrogi stosunek Polaków do osoby Apuchtina wyraził m.in. Stefan Żeromski w swoich Dziennikach; pod datą 11 listopada 1887 młody pisarz, pisząc o swojej wyobrażonej ‘tęgiej awanturze’ narodowej, zanotował m.in. Apuchtina powiesiłbym na pomniku Paskiewicza”.

5Jerzy Kluza, „Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 3 W Sosnowcu III Liceum Ogólnokształcące im. B. Prusa, Gimnazjum nr 18 Sosnowiec ul. Piłsudskiego 114, Zarys Dziejów: – „Dzisiejsze III Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Prusa w Sosnowcu, jako samodzielna polska szkoła średnia, ma historię sięgającą 1 września 1915 r. Po opuszczeniu Zagłębia przez wojska carskie, nowe władze niemieckie powiadomiły dyrekcję Sosnowieckiej Szkoły Realnej o konieczności oddania budynku szkoły na rzecz administracji okupacyjnej. W tej sytuacji, działające w mieście społeczne Towarzystwo Szkół Średnich zdecydowało się utworzyć nową ośmioklasową szkołę o nazwie Wyższa Szkoła Realna, która miała przejąć większość uczniów Sosnowieckiej Szkoły Realnej. Swoją tymczasową siedzibę znalazła ona na terenie Sielca, zajmując połowę niewielkiego budynku szkoły powszechnej, niedaleko kopalni ‘Hrabia Renard’ przy ul.Szkolnej 5. Nasza szkoła wywodzi się więc bezpośrednio z założonej przez przemysłowca Henryka Dietla 29 października 1894 r. Sosnowieckiej Szkoły Realnej (Sosnowieckoje Realnoje Ucziliszcze), pierwszej szkoły średniej w Zagłębiu Dąbrowskim. Początkowo szkoła ta mieściła się w budynku fabrycznym, od 1898 r. przeniosła się do nowego okazałego gmachu, który zbudowano w stylu włoskiego renesansu na niewielkim pagórku na terenie posesji Dietla (róg obecnej ul. Żeromskiego i ul. Związkowej)”.

Strony: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Bear